Rozrząd to układ służący do sterowania otwieraniem i
zamykaniem zaworów w silniku czterosuwowym (w dwusuwach to rzadkość). Jest to
bardzo precyzyjny i jeden z najważniejszych mechanizmów w silniku. Napęd od
wału korbowego przenoszony jest do wałka rozrządu zwykle za pomocą paska lub
łańcucha, ale są również rozrządy napędzane tylko kołami zębatymi. Zawory
otwierają się i zamykają w określonym momencie. Jeśli te funkcje nie będą
zsynchronizowane, silnik albo w ogóle nie zapali, albo będzie pracował
nieprawidłowo, może też dojść do poważnego jego uszkodzenia. W miarę postępów
techniki coraz częściej sięga się po rozwiązania, które w pewnych granicach
pozwalają na zmianę faz rozrządu, to jest przesunięcie momentu otwarcia,
zamknięcia zaworu, a czasami nawet zmianę wzniosu zaworu. Służą temu coraz
popularniejsze elektronicznie sterowane urządzenia wewnątrz głowic lub przy krzywkach
wałków. Rozwiązania takie (np. VTEC w Hondzie czy
VarioCam Plus w Porsche) zwiększają sprawność silnika i jego zdolności do pracy
na wysokich obrotach, a przede wszystkim podnoszą jego osiągi bez doładowania.
Przerwanie paska rozrządu powoduje bardzo poważną awarię silnika w wyniku
zderzenia się tłoków z zaworami, co może spowodować pogięcie trzonków zaworów,
uszkodzenie tłoków, prowadnic zaworowych.
Do przenoszenia momentu obrotowego z wału korbowego na wał rozrządu służą:
przekładnie zębate, przekładnie łańcuchowe lub pasowe z wykorzystaniem pasa
zębatego. Ostatnie rozwiązanie nie wymaga smarowania jest odporne na zużycie i
nie obciąża nadmiernie łożysk. Jest najczęściej stosowane we współczesnych
samochodach. Pasek ten w czasie pracy podlega wielu milionom zmiennych
naprężeń, zmianom temperatury i zużyciu w wyniku tarcia o elementy współpracujące. Przerwanie paska powoduje bardzo poważną awarię silnika w wyniku
zderzenia się tłoków z zaworami, co może spowodować pogięcie trzonków zaworów,
uszkodzenie tłoków, prowadnic zaworowych, itd. Zrozumiałe jest, że naprawa
silnika po takiej awarii jest bardzo kosztowna. Tego rodzaju awarie spotyka się
albo w wyniku niedotrzymania określonego w instrukcji obsługi terminu wymiany
paska rozrządu, albo, co jest rzadkim zjawiskiem, wady fabrycznej paska.
Zaglądanie do komory silnika we współczesnych samochodach niewiele pomoże,
ponieważ nawet osłona paska jest często niewidoczna. Można jedynie słuchając
pracy silnika zwrócić uwagę, czy z okolic paska nie dochodzą silnie i
niepokojące odgłosy - "naderwane" elementy paska mogą powodować
hałas, ocierając się o elementy silnika lub osłony. W takim przypadku można
potraktować to jako sygnał i zapobiec poważnej awarii. Kupując używany
samochód, z którego dokumentów nie wynika, kiedy był ostatnio wymieniony pasek,
lepiej ponieść dodatkowy koszt i wymienić pasek.
|